Qısa cavab
Arterial hipertoniya qan təzyiqinin davamlı olaraq yüksək olmasıdır. Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin 2024-cü il tövsiyələrinə görə həkim otağında dəfələrlə ölçülən təzyiq 140/90 mm c.s. və daha yüksəkdirsə, bu hipertoniya sayılır. Hipertoniya uzun müddət heç bir əlamət verməyə bilər, amma nəzarətsiz qaldıqda ürəyə, beyinə, böyrəklərə və damarlara zərər vurur.
Təzyiq kateqoriyaları (ESC, 2024)
| Kateqoriya | Həkim otağında ölçülən təzyiq |
|---|---|
| Yüksəlməmiş | 120/70 mm c.s.-dən aşağı |
| Yüksəlmiş | Sistolik 120–139 və ya diastolik 70–89 |
| Hipertoniya | 140/90 və daha yüksək |
Evdə ölçülən təzyiqdə hipertoniya həddi 135/85 mm c.s.-dir. Diaqnoz bir ölçmə ilə qoyulmur: təzyiq müxtəlif günlərdə təkrar ölçülür, lazım olduqda evdə ölçmə gündəliyi və ya 24 saatlıq monitorinq aparılır.
Niyə "səssiz" adlanır
Bir çox insan təzyiqinin yüksək olduğunu bilmir, çünki özünü yaxşı hiss edir. Bəzən başın arxa hissəsində, gicgahlarda ağırlıq, baş ağrısı, qulaqda küy, ürək döyüntüsü olur, amma bu əlamətlər hər kəsdə yaranmır. Dr. Günay Məhərrəmzadə Modern.az müsahibəsində vurğulayır ki, insanlar çox vaxt yüksək təzyiqi "ürəyə bağlayırlar", halbuki yüksək təzyiqin özü ürəyə zərər vuran amillərdən biridir.
Risk amilləri
- Ailədə hipertoniya
- Həddindən artıq duz (turşu, şoraba, souslar, hazır qidalar vasitəsilə də)
- Artıq çəki, bel ölçüsünün artması
- Az hərəkətli həyat tərzi
- Siqaret və alkoqol
- Uzunmüddətli stres
- Diabet, böyrək xəstəlikləri
Müayinə
- Təzyiqin həkim otağında və evdə düzgün ölçülməsi (bax: Təzyiqinizi evdə necə düzgün ölçməli?)
- 24 saatlıq arterial təzyiq monitorinqi (Gündəlik arterial təzyiq monitorinqi (Holter AT))
- EKQ və exokardioqrafiya — ürək divarının qalınlaşmasını və ürəyin işini qiymətləndirmək üçün
- Laborator analizlər (böyrək göstəriciləri, qan şəkəri, lipid profili və s.) — həkimin təyinatı ilə
Müalicənin əsas prinsipləri
Həyat tərzi hər mərhələdə müalicənin əsasıdır:
- Gündəlik duz qəbulunu təxminən 5 qrama (bir çay qaşığı) qədər azaltmaq
- Bədən kütlə indeksini 20–25 kq/m² arasında, bel ölçüsünü kişilərdə 94 sm-dən, qadınlarda 80 sm-dən az saxlamağa çalışmaq
- Aralıq dənizi və ya DASH tipli qidalanma: tərəvəz, meyvə, paxlalılar, tam taxıl, balıq, zeytun yağı; emal olunmuş və duzlu qidaların azaldılması
- Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli fiziki aktivlik
- Siqaretdən imtina; alkoqolu məhdudlaşdırmaq, mümkünsə ondan tam imtina etmək
Dərman müalicəsi risk səviyyəsinə və təzyiqin rəqəmlərinə görə həkim tərəfindən təyin olunur. Hədəf təzyiq fərdi müəyyənləşdirilir.
Dərmanı təzyiq normallaşanda özbaşına kəsməyin. Həkimin öz sözləri ilə: "Həkim qərarı olmadan dərman içmək, içilən dərmanı kəsmək məsləhət deyil."
Təcili hal
Təzyiq kəskin yüksəlib və bununla yanaşı sinə ağrısı, kəskin təngnəfəslik, nitq pozulması, üzdə və ya qol-ayaqda keyimə, görmənin qəfil pozulması varsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Həkimin bu sahədəki rolu
Referans Medical Group-un rəsmi profilində "Hipertoniya və hipotoniyanın müayinə və müalicəsi" və "Təzyiqin gündəlik monitorinqi (Holter AT)" Dr. Günay Məhərrəmzadənin fəaliyyət istiqamətləri kimi göstərilib. 24 saatlıq təzyiq monitorinqini özü aparır. Referans Poliklinik Nəsimi filialının hipertoniya haqqında maarifləndirici videolarında çıxış edib.
Suallar
Təzyiqim 135/85-dir. Bu hipertoniyadır?
Həkim otağında ölçülübsə, bu "yüksəlmiş təzyiq" kateqoriyasına aiddir; həyat tərzinə diqqət və müntəzəm nəzarət lazımdır. Evdə ölçülübsə, bu hipertoniya həddinə uyğundur. Hər iki halda nəticəni həkimlə müzakirə edin.
Gənc yaşda hipertoniya ola bilərmi?
Bəli. Ailədə hipertoniya, artıq çəki, duzlu qidalanma və hərəkətsizlik gənc yaşda da təzyiqi yüksəldə bilər. Bəzən gənc yaşda yüksək təzyiqin arxasında başqa xəstəlik dayanır, ona görə müayinə vacibdir.
Təzyiq dərmanını ömür boyu içməliyəm?
Bu, hipertoniyanın səbəbindən, dərəcəsindən və həyat tərzi dəyişikliklərinin effektindən asılıdır. Qərarı yalnız həkim verir.
Bu səhifədəki məlumat maarifləndirici xarakter daşıyır. Koronar angioqrafiya, stent qoyulması, ablasiya, kardiostimulyator implantasiyası və ürək əməliyyatları kimi invaziv müdaxilələr ixtisaslaşmış mərkəzlərdə aparılır və bu saytda Dr. Günay Məhərrəmzadənin xidmətləri kimi təqdim olunmur.
Son yenilənmə: